Ιστορίες Ζόμπι από την Αϊτή

«Κοντά της, τα μαύρα δάχτυλα ενός σιωπηλού καλεσμένου σφίχτηκαν γύρω απ’ το εύθραυστο στέλεχος ενός αναποδογυρισμένου κρασοπότηρου. Ο τρόμος της ξεχείλισε. Άρπαξε ένα κερί και το σήκωσε πάνω απ’ το συσπασμένο πρόσωπό της. Ο άντρας που είδε ήταν νεκρός. Καθόταν στητός σ’ ένα επίσημο γεύμα με άλλα τέσσερα πτώματα…«. Έτσι κατέληγε η διήγηση ενός νυφιάτικου πρωινού γεύματος βουντού το 1920 όπως αφηγήθηκε στον Αμερικανό δημοσιογράφο Γουίλιαμ Σήμπρουκ, από κάποιους Αϊτιανούς φίλους του. Τα σώματα επρόκειτο να μεταλλαχθούν μέσω μαγείας σε Ζόμπι – ημιέμψυχα σώματα που ζουν στο σύθαμπο της ύπαρξης σαν σκλάβοι ενός μάγου, που στην ιστορία αυτή ήταν ο οικοδεσπότης του επίσημου γεύματος. (Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τον Σήμπρουκ, η θέλησή του λύγισε, το έσκασε και τα σώματα εξαφανίστηκαν).

Clairvius_Narcisse_

Η λέξη zumbi εμφανίζεται σε πολλές αφρικανικές γλώσσες. Στο Κογκό σημαίνει φετίχ, ενώ στη Δαχομέη αναφέρεται συγκεκριμένα στο θεό Πύθωνα. Στη σύγχρονη βουντού φαίνεται να επικαλείται μια θεότητα φιδιού που θα δώσει πνοή στα ζόμπι, κατά τις επιθυμίες του μάγου που είναι κάτοχος του πτώματος. Οι αντίστοιχες τελετές συνδυάζουν όψεις της αφρικανικής μαγείας και θρησκείας με στοιχεία που προέρχονται από το δυτικό αποκρυφισμό και το λαϊκό καθολικισμό. Η βουντού έπαιξε το ρόλο της στην επανάσταση των Αϊτιανών εναντίον των Γάλλων. Τον Αύγουστο του 1791 η Γαλλία κλυδωνιζόταν απ’ την αναταραχή που είχε ξεσπάσει δυο χρόνια πριν’ οι βασιλείς ήταν φυλακισμένοι, οι ευγενείς και το ιερατείο είχαν χάσει τη δύναμή τους και τα νέα συνθήματα «ελευθερίας, ισότητας, αδελφότητας» είχαν υιοθετηθεί σαν φύλακες της νέας τάξης πραγμάτων.

voodoo-doll

Η Γαλλική Επανάσταση δεν άλλαξε στην αρχή πολλά στον Άγιο Δομίνικο, το ένα τρίτο στα δυτικά του νησιού Ισπανιόλα, στην Καραϊβική, το λαμπρότερο κόσμημα του γαλλικού αποικιακού στέμματος. Εκεί 40.000 Γάλλοι έλεγχαν μισό εκατομμύριο μαύρους σκλάβους και 30.000 μιγάδες, το εμπόριο του λουλακιού και φυτείες βαμβακιού, ζάχαρης και καφέ. Το πρώτο αποτέλεσμα της αναταραχής στη μητρόπολη ήταν να βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής των μιγάδων. Τότε οι μαύροι Αϊτιανοί εξεγέρθηκαν με την υποκίνηση κάποιου μυστηριώδη μάγου – ιερέα που ονομαζόταν Μπουκμάν και που είχε βρεθεί στον Άγιο Δομίνικο φεύγοντας από τη Βρετανική αποικία της Τζαμάικα. Στις 14 Αυγούστου 1791 ο Μπουκμάν συγκέντρωσε όσους ήθελαν να τον ακολουθήσουν σε μια συνάντηση μέσα σε ένα απρόσιτο δάσος. Σύμφωνα με τις τότε διηγήσεις, χιλιάδες σκλάβοι συγκεντρώθηκαν εκεί, φτάνοντας μέσα από μυστικά μονοπάτια του δάσους, στη διάρκεια μιας λυσσαλέας τροπικής καταιγίδας, που πρέπει να πρόσθεσε επιπλέον τρόμο και δέος σε όσα ακολούθησαν.

Ο Μπουκμάν έκανε μια αιματηρή ιεροτελεστία θυσιάζοντας ένα γουρούνι και ζητώντας απ’ όλους όσους επιθυμούσαν να είναι ελεύθεροι να πιουν απ’ το ζεστό ακόμα αίμα. Η τελετή έκλεισε με άγριους χορούς «θείας μέθης», μετά από τους οποίους οι συμμετέχοντες ξανασκόρπισαν στο δάσος. Η ιεροτελεστία έμοιαζε με τις αιματηρές δραστηριότητες των Μάου – Μάου στη διάρκεια του πολέμου ανεξαρτησίας της Κένυας το 1950 – και είχε ανάλογο αποτέλεσμα. Μέσα στις επόμενες ημέρες οι περισσότερες από τις μεγάλες φυτείες λεηλατήθηκαν, ενώ οι ιδιοκτήτες τους σκοτώθηκαν. Μόνο που οι Γάλλοι αποικιοκράτες κρατήθηκαν άλλα 12 χρόνια στο νησί, το τελικό αποτέλεσμα ήταν η ολοσχερής ήττα τους και η εγκαθίδρυση κάτω από την ηγεσία του Προέδρου Τουσσέντ λ΄Ουβερτύρ, της ανεξάρτητης μαύρης δημοκρατίας της Αϊτής – πατρίδας της βουντού. Και, σύμφωνα με τα πιστεύω των χωρικών της Αϊτής και πολύ συχνά των μορφωμένων τάξεων – έγινε μαζί και η πατρίδα του ζόμπι, του κακόβουλου και δίχως ψυχή πτώματος.

Ο Ζόμπι είναι σκλάβος κάποιου μαύρου μάγου, γνωστού σαν μποκόρ, ο οποίος έχει αφαιρέσει ένα πρόσφατα πεθαμένο σώμα από τον τάφο του και με ξόρκια το προικίζει με τη σκιά της ζωής. Είναι μια ατελής ύπαρξη. Παρ’ ότι ο Ζόμπι τρώει, αναπνέει, αποβάλλει και μιλά, πολλές φορές δε θυμάται τη προηγούμενη ζωή του και δεν έχει αντίληψη της πραγματικής του κατάστασης. Με άλλα λόγια, ο Ζόμπι είναι ένα ρομπότ με σάρκα, μια βιολογική μηχανή.

Clairvius-Narcisse

Ο χωρικός της Αϊτής, πάντοτε σε επιφυλακή για το κακό ή τις επικίνδυνες όψεις της βουντού, ξέρει τα σημάδια απ’ τα οποία μπορεί ν’ αναγνωρίσει έναν Ζόμπι. Όταν περπατά έχει την τάση να παραπαίει, εκτελεί τις διάφορες φυσικές πράξεις με μηχανικό τρόπο, το βλέμμα του είναι απλανές χωρίς να εστιάζει κάπου και έχει ένρινη προφορά. Αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα στην Αϊτή συνδέονται στη λαϊκή παράδοση με το θάνατο, πιθανώς επειδή υπάρχει το έθιμο να γεμίζουν τα ρουθούνια του νεκρού με βαμβάκι. Οι Γκεντέ – οι μοχθηροί ακόλαστοι θεοί του θανάτου στο πάνθεον της βουντού – είναι γνωστό πως μιλούν επίσης με αυτόν τον τρόπο. Όταν ένας οπαδός της βουντού καταλαμβάνεται από έναν Γκεντέ, μιλάει πάντοτε με μια έντονη ένρινη προφορά. Ένας ακόμα σύνδεσμος ανάμεσα στους Ζόμπι και στους θεούς του θανάτου είναι το γεγονός ότι στον σημαντικότερο απ’ τους χθόνιους αυτούς θεούς, στον Κάπταιν Γκεντέ, δίνεται συχνά ο τίτλος του Κάπταιν Ζόμπι.

Όλοι σχεδόν οι Αϊτιανοί φοβούνται μήπως οι πεθαμένοι συγγενείς τους μεταμορφωθούν σε ζωντανά πτώματα. Τα διάφορα προληπτικά μέτρα που παίρνονται για την αποφυγή αυτής της πιθανότητας είναι εμφανή στη σημερινή Αϊτή. Για παράδειγμα, ακόμα και οι πιο φτωχοί αγρότες θα δανειστούν χρήματα για να τοποθετήσουν βαριά λίθινα καλύμματα πάνω απ’ τους τάφους των στενών συγγενών τους. Στις αγροτικές περιοχές οι τάφοι σκάβονται όσο γίνεται πιο κοντά σε δημόσιο δρόμο ή μονοπάτι, έτσι που οι μάγοι να μη μπορούν, εξαιτίας των περαστικών, ν’ ασχοληθούν με το ανόσιο έργο τους. Μερικές φορές, τα μέλη της πενθούσας οικογένειας θα φυλάξουν επί σειρά νυχτών σκοπιά στον καινούργιο τάφο, μέχρις ότου βεβαιωθούν ότι το σώμα έχει αποσυντεθεί αρκετά ώστε να είναι άχρηστο για τους σκοπούς του μποκόρ. Άλλες φορές πάλι, ο νεκρός θάβεται στην ασφάλεια του περιβόλου του αγροκτήματος. Εκείνοι που φοβούνται τη μαγεία ιδιαίτερα, παίρνουν ακόμα πιο ασυνήθιστες προφυλάξεις για να εμποδίσουν την είσοδο των προσφιλών νεκρών τους στον ομιχλώδη ημίκοσμο των Ζόμπι. Μπορεί να ρίξουν στο σώμα δηλητήριο, να το παραμορφώσουν με μαχαίρι ή να του ρίξουν μια σφαίρα «σκοτώνοντάς» το έτσι για δεύτερη φορά.

dsc_0012

Ένα λιγότερο δραστικό μέτρο είναι να τοποθετούν βελόνες χωρίς μάτι και κουβάρια νήματος στον τάφο, μαζί με χιλιάδες μικροσκοπικούς σισαμόσπορους. Πιστεύεται ότι το πνεύμα του νεκρού θα είναι τόσο πολύ απασχολημένο με το αδύνατο έργο να περάσει το νήμα από τη βελόνα και να μετρήσει τους σπόρους, ώστε δε θα μπορέσει να ακούσει τη φωνή ενός μποκόρ που το καλεί απ’ τον τάφο. Επίσης μπορεί να τοποθετηθεί στο χέρι του πτώματος ένα μαχαίρι, με το οποίο θα υπερασπιστεί τον εαυτό του. Οι μάγοι ορισμένες φορές ελέγχουν ολόκληρες στρατιές ζόμπι και μερικές φορές τα πηγαίνουν τόσο μακριά, ώστε τα νοικιάζουν σαν εργάτες. Μια τέτοια περίπτωση καταγράφηκε απ΄τον Γουίλιαμ Σήμπρουκ.

Η ιστορία των εργατών Ζόμπι

Το 1918 ήταν μια χρονιά με υπεράφθονη σοδειά ζάχαρης. Η Άσκο, η αμερικανοαϊτιανή εταιρεία, πρόσφερε μια επιπρόσθετη αμοιβή για έκτακτους εργάτες στις εκτεταμένες φυτείες της. Σύντομα, μικρές ομάδες χωρικών με τις οικογένειές τους έφτασαν στα γραφεία πρόσληψης προσωπικού της εταιρίας. Ήταν έθιμο τέτοιες ομάδες χωρικών να εργάζονται συλλογικά και η αμοιβή για όλη την εργατική δύναμη να δίνεται σε έναν αρχιεργάτη που τη μοίραζε όταν η ομάδα επέστρεφε στον τόπο της. Ένα πρωινό, κάποιος γέρος αρχιεργάτης, ο Τι Ζοζέφ και η γυναίκα του Κρουαγιάνς, οδήγησαν μια ομάδα 9 κουρελιάρηδων και σερνάμενων αντρών στα γραφεία της Άσκο. Όπως εξήγησε ο Ζοζέφ ήταν ντροπαλοί και αδαείς ορεινοί αγρότες από μια δασώδη περιοχή κοντά στα σύνορα της Αϊτής με τη Δομινικανή Δημοκρατία. Μιλούσαν μια ασαφή αγροτική διάλεκτο και δεν καταλάβαιναν ούτε κρεολικά ούτε γαλλικά. Παρά το μειονέκτημα αυτό, ήταν εξαιρετικοί εργάτες, γεροί και δυνατοί, που θα δούλευαν ευχαρίστως.

Ο διευθυντής προσωπικού της Άσκο, προσέλαβε την ομάδα συμφωνώντας με την πρόταση του Ζοζέφ να δουλέψουν μακριά από τις υπόλοιπες ομάδες: ο αρχιεργάτης δικαιολογήθηκε ότι ήταν τόσο πρωτόγονοι που θα ντρέπονταν και θα τα έχαναν κοντά στους άλλους εργάτες. Ο πραγματικός όμως λόγος για την απομόνωση ήταν ο φόβος του μήπως αναγνωριστεί ένας ή περισσότεροι απ’ αυτούς από κάποιον συγγενή ή προηγούμενο φίλο. Γιατί όλοι οι εργάτες της ομάδας του Τι ήταν ζόμπι. Οι παράξενοι εργάτες του Τι Ζοζέφ δούλευαν εντατικά όλη μέρα, σταματώντας μόνο το σούρουπο για να φάνε το ανάλατο πόριτζ τους. Η μαγεία βουντού υποστηρίζει πως αν ο Ζόμπι γευτεί κρέας ή αλάτι, αποκτά συνείδηση της αληθινής κατάστασής του και κλαίγοντας πικρά γυρίζει πίσω στον τάφο του.

Ένα κυριακάτικο πρωινό ο Τι Ζοζέφ άφησε τη γυναίκα του να επιβλέπει τους Ζόμπι κι αυτός έφυγε. Η Κρουαγιάνς τους οδήγησε στη γειτονική πόλη όπου επρόκειτο να γίνει μια θρησκευτική πανήγυρις, γιατί σκέφτηκε, πράγμα παράξενο, ότι οι Ζόμπι θα ευχαριστηθούν αν παρακολουθήσουν μια θρησκευτική λειτουργία. Οι Ζόμπι όμως έμειναν εντελώς ασυγκίνητοι από το θέαμα καθώς και απ’ όσα διαδραματίζονταν γύρω τους. Ακίνητοι, κοίταζαν γύρω τους με απλανές βλέμμα. Η Κρουαγιάνς, επειδή τους λυπήθηκε, σκέφτηκε ότι θα τους άρεσαν τα ζαχαρωτά. Αγόρασε μερικά γλυκίσματα από μαύρη ζάχαρη, κορίανδρο και αράπικα φιστίκια κι έβαλε ένα κομμάτι στο στόμα κάθε Ζόμπι. Τα φιστίκια όμως ήταν αλατισμένα. Καθώς έτρωγαν το γλύκισμα, οι Ζόμπι συνειδητοποίησαν ότι ήταν νεκροί, ότι δεν άνηκαν στον ηλιόλουστο κόσμο της Αϊτής, αλλά στα σκοτάδια του τάφου. Με μια σπαραχτική κραυγή σύρθηκαν έξω από την πόλη μέσα στα δάση και προς το πατρικό τους χωριό πάνω στα βουνά. Όταν επιτέλους έφτασαν εκεί, τους αναγνώρισαν οι συγγενείς και οι φίλοι που τους είχαν θάψει πριν λίγο καιρό. Φτάνοντας στο κοιμητήριο ο καθένας πλησίασε στον τάφο του, σήκωνε τις πέτρες στο έδαφος σα μια αποσυνθεμένη μάζα. Η δύναμη του Τι Ζοζέφ, που είχε διατηρήσει τα σώματά τους απ’ την αποσύνθεση, είχε εξαφανιστεί. Οι χωρικοί όμως κατάφεραν την εκδίκησή τους στον Τι Ζοζέφ. Πρώτα πλήρωσαν έναν ντόπιο μάγο για να δράση εναντίον του. Ύστερα, μερικοί άντρες τον έπιασαν και του έκοψαν το κεφάλι.

vudu

Ο Σήμπρουκ έμαθε αυτή την ιστορία από τον Κονστάντ Πολυνάις, έναν Αϊτιανό γαιοκτήμονα, που ισχυρίστηκε ότι ενώ δεν πίστευε τις προλήψεις των συμπατριωτών του, ήταν βέβαιος πως τα ζόμπι ήταν αληθινά. Λίγο μετά από τη διήγηση της ιστορίας, έδειξε στον Σήμπρουκ μια ομάδα από τρεις υποτιθέμενους Ζόμπι. Εργάζονταν με κάτι μεγάλα μαχαίρια για το κόψιμο του ζαχαροκάλαμου κάτω απ΄την επίβλεψη μιας νεαρής γυναίκας. Ο Σήμπρουκ εξέτασε το πρόσωπο ενός απ΄αυτούς: «Κι ό,τι είδα τότε, ταίριαζε μ’ αυτό που είχα ακούσει πριν, ή μάλλον ενήργησε σαν ένα αηδιαστικό σοκ. Το χειρότερο απ’ όλα ήταν τα μάτια. Δεν ήταν της φαντασίας μου – ήταν πράγματι σαν τα μάτια των νεκρών, όχι τυφλά, αλλά απλανή, αποκλίνοντα, χωρίς να βλέπουν. Όλο το πρόσωπο ήταν ανέκφραστο, αλλά και ανίκανο να πάρει οποιαδήποτε έκφραση». Ο Σήμπρουκ διαβεβαίωσε τον εαυτό του ότι οι άντρες αυτοί δεν ήταν «τίποτε άλλο από συνηθισμένα, φτωχά, παράφρονα ανθρώπινα όντα, ηλίθια, αναγκασμένα να μοχθούν στα χωράφια«. Όμως ο Αϊτιανός φίλος του είχε αντίθετη γνώμη.

Γράφοντας στη δεκαετία του ’50 ο Γάλλος ανθρωπολόγος Αλφρέ Μετρό, άκουσε πολλά στοιχεία τόσο υπέρ όσο και κατά της ύπαρξης Ζόμπι. Και όταν του έδειξαν ένα με σάρκα και οστά, συμπέρανε ότι ήταν κάποιο «ερείπιο τρελής γυναίκας». Πραγματικά, την επόμενη μέρα, το άτομο που είδε αναγνωρίστηκε σαν ένα καθυστερημένο κορίτσι που είχε δραπετεύσει απ’ το δωμάτιο που την είχαν κλειδωμένη.

1218283_f260

Αυτή η γυναίκα, όπως πίστευε η φωτογράφος, ήταν Ζόμπι επί 29 χρόνια. Αναγνωρίστηκε από δύο άτομα σαν η Φελίτσια Φέλιξ Μέντορ, που είχε αποβιώσει το 1907. Τη μετέφεραν σ΄ένα νοσοκομείο όπου εκεί τη φωτογράφησε η δημοσιογράφος Ζόρα Χέρτσον.

Μια συγγραφέας που ήταν πιθανά πιο εύπιστη απ’ τον Σήμπρουκ αναφορικά με τη βουντού της Αϊτής, ήταν η Ζόρα Χέρστον, κι αυτή Αμερικανίδα. Συνάντησε και φωτογράφισε το κορίτσι που υποτίθεται ότι ήταν ζόμπι το λιγότερο 29 χρόνια. Το 1907 η Φελίτσια Φέλιξ Μέρντορ, που είχε πεθάνει από μια ξαφνική ασθένεια, θάφτηκε απ΄τον άντρα της και τον αδερφό της. Το 1936, κάποιο κορίτσι ντυμένο με μια λεπτή, σκισμένη βαμβακερή πουκαμίσα, βρέθηκε να περιπλανιέται στο δρόμο κοντά στο αγρόκτημα του αδελφού της. Φαινόταν ανίκανη να μιλήσει. Ο πατέρας της Φελίτσια κι ο αδερφός της την αναγνώρισαν. Στο νοσοκομείο που την πήγαν, όταν την πλησίαζε κάποιος, εκείνη περίμενε πως θα την κακομεταχειριστούν. Η Ζόρα Χέρστον τη φωτογράφισε και προσπάθησε να της μιλήσει. Όπως γράφει: «το θέαμα ήταν τρομερό. Αυτό το άσπρο πρόσωπο με τα νεκρά μάτια. Τα βλέφαρά της ήταν λευκά σα να είχαν καεί από οξύ. Δε μπορούσες να κάνεις τίποτε εκτός από το να την κοιτάζεις και η όψη αυτού του ερειπίου ήταν υπερβολική για να την αντέξει κανείς για πολλή ώρα»..

Για όσους ενδιαφέρονται υπάρχουν σχετικά ντοκιμαντέρ.

About Trenaki TouTromou

Το Τρενάκι του Τρόμου διατελεί χρέωση ταμία, είναι υπεύθυνος για την τήρηση του οικονομικού πλάνου, την οικονομική εξόρμηση και την χαρτογράφηση των κυριακάτικων εξορμήσεων του Κομμουνιστικού Κόμματος Τρωγλοδυτών. Ενίοτε ψήνει σουβλάκια και μοιράζει μπύρες Άλφα για δύο ευρώ.
Στηρίζουμε Κ.Κ.Τ.
http://www.youtube.com/watch?v=hkmhtgQ_Nl4

3 Σχόλια

  1. όταν η μαλακία γίνεται επικίνδυνη

Πέτα ένα σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

facebookyoutubetwitter

kouventa-sti-trogli

Κάθε Τετάρτη 22:00 - 00:00 στις Ραδιοζώνες Ανατρεπτικής Εκφρασης

Με την άδειά σας... ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ!

Pin It on Pinterest